پکت لاست چیست و چطور بفهمیم مشکل از کجاست؟

پکت لاست چیست و چطور بفهمیم مشکل از کجاست؟

اتحادیه‌ی بین‌المللی مخابرات (ITU) در توصیه‌نامه‌ی G.1010 برای تماس تصویری کمتر از ۱ درصد و برای تماس صوتی کمتر از ۳ درصد بسته‌ی گم‌شده را هدف گذاشته است. یعنی اگر از هر صد بسته‌ی داده فقط یکی به مقصد نرسد، تماس تصویری شما به مرز این استاندارد رسیده است. پکت لاست (Packet Loss)، که خیلی‌ها آن را «پکت لاس» می‌نویسند، نام همین اتفاق است: بخشی از داده در مسیر گم می‌شود و هیچ‌وقت نمی‌رسد.

خریدن سرعت بالاتر معمولاً این مشکل را حل نمی‌کند. اما با یک دستور ساده می‌شود آن را اندازه گرفت و با سه تست پشت‌سرهم فهمید ایراد از وای‌فای خانه است، از خط، یا از مسیر بیرونی.

پکت لاس یعنی چه؟ یک مثال ساده

هر چیزی که در اینترنت جابه‌جا می‌شود، از یک پیام متنی تا تصویر یک تماس، به تکه‌های کوچکی به نام بسته (Packet) خرد می‌شود و هر بسته جداگانه راهی مقصد می‌شود. پکت لاس یعنی بعضی از این بسته‌ها در راه از بین می‌روند.

فرض کنید یک جزوه‌ی صدصفحه‌ای را برگ‌به‌برگ با صد پیک جدا برای دوستتان می‌فرستید و سه پیک هرگز نمی‌رسند. دوستتان ۹۷ صفحه دارد و سه جای خالی. اگر وقت داشته باشد، زنگ می‌زند و همان سه صفحه را دوباره می‌خواهد. کار دیرتر تمام می‌شود ولی جزوه کامل است. اگر قرار باشد همان لحظه از روی جزوه بلند بخواند، فرصتی برای دوباره خواستن نیست و آن سه صفحه جا می‌ماند.

عدد پکت لاس همین نسبت است: تعداد بسته‌های نرسیده تقسیم بر کل بسته‌های فرستاده‌شده، به درصد. سه بسته از صد بسته یعنی ۳ درصد.

چرا با سرعت خوب هم بازی لگ می‌زند و تماس قطع‌ووصل می‌شود؟

چون سرعت و پکت لاس دو چیز جدا را می‌سنجند. سرعت می‌گوید خط شما در هر ثانیه چه حجمی از داده را عبور می‌دهد. پکت لاس می‌گوید از داده‌ای که فرستاده شده، چقدرش اصلاً رسیده است. خطی که عدد دانلودش خوب است، می‌تواند همزمان بسته گم کند.

نشانه‌هایش هم با کندی معمولی فرق دارد:

• در بازی آنلاین، کاراکتر چند قدم به عقب می‌پرد، تیر ثبت نمی‌شود یا حریف ناگهان جابه‌جا می‌شود.

• در تماس تصویری، تصویر یخ می‌زند و صدا بریده‌بریده می‌شود.

• در پخش ویدیو، کیفیت یک‌دفعه افت می‌کند یا پخش برای بافر می‌ایستد.

به همین دلیل نتیجه‌ی تست سرعت اینترنت به‌تنهایی کافی نیست. تست سرعت عدد دانلود و آپلود را نشان می‌دهد و درباره‌ی بسته‌های گم‌شده چیزی نمی‌گوید. هر دو را کنار هم بگیرید: اگر سرعت با سرویس‌تان می‌خواند ولی تست‌های پایین‌تر همین صفحه بسته‌ی گم‌شده نشان می‌دهد، مشکل شما سرعت نیست.

تفاوت پکت لاس با پینگ و جیتر

هر سه کیفیت اتصال را می‌سنجند، ولی به سه سؤال متفاوت جواب می‌دهند:

شاخص	چه می‌پرسد؟	واحد
پینگ	بسته چقدر طول می‌کشد تا برود و برگردد؟	میلی‌ثانیه
جیتر	این زمان چقدر بالا و پایین می‌شود؟	میلی‌ثانیه
پکت لاس	چند درصد بسته‌ها اصلاً نمی‌رسند؟	درصد

ممکن است پینگ پایین باشد و همچنان بسته گم شود. توضیح کامل دو شاخص اول و روش پایین آوردنشان در مقاله‌ی کاهش پینگ و جیتر در بازی آنلاین آمده است.

اثر پکت لاس روی TCP و UDP: چرا در بازی و تماس بیشتر حس می‌شود

چون دانلود و وب‌گردی بسته‌ی گم‌شده را دوباره می‌گیرند، ولی بازی و تماس زنده وقت این کار را ندارند.

دانلود فایل، باز کردن سایت و ایمیل روی پروتکل TCP کار می‌کنند. TCP بسته‌ها را شماره می‌زند، برای هر کدام رسید می‌گیرد و هر بسته‌ای را که رسیدش نیاید دوباره می‌فرستد. همزمان سرعت ارسال را هم پایین می‌آورد، چون گم‌شدن بسته را نشانه‌ی شلوغی مسیر می‌داند. نتیجه برای شما دانلودی است که کندتر پیش می‌رود ولی فایلش سالم است.

بیشتر بازی‌های آنلاین و تماس‌های صوتی و تصویری روی UDP کار می‌کنند. UDP رسید نمی‌گیرد و چیزی را دوباره نمی‌فرستد. موقعیت بازیکن در نیم‌ثانیه‌ی پیش، یا هجایی که گفته شده و گذشته، اگر دیر برسد دیگر به کار نمی‌آید. پس بسته‌ای که گم شد، گم شده است. برنامه جای خالی را حدس می‌زند یا رهایش می‌کند و شما همان پرش و بریدگی را می‌بینید.

پخش ویدیو جایی بین این دو است. چون چند ثانیه جلوتر را ذخیره می‌کند، فرصت دارد بسته‌ی گم‌شده را دوباره بگیرد و شما اثرش را به شکل بافر یا افت کیفیت می‌بینید.

تست پکت لاست با دستور ping

دستور ping در پایان کارش می‌گوید چند بسته فرستاده و چند تا بی‌جواب مانده است. فقط باید تعداد بسته را بالا ببرید. ویندوز به‌طور پیش‌فرض چهار بسته می‌فرستد (مستندات مایکروسافت) و با چهار بسته، کوچک‌ترین افتی که دیده می‌شود ۲۵ درصد است. با صد بسته، هر بسته‌ی گم‌شده یک درصد حساب می‌شود.

در ویندوز:

ping -n 100 8.8.8.8

در مک و لینوکس:

ping -c 100 8.8.8.8

خروجی نمونه در ویندوز این شکلی است:

Ping statistics for 8.8.8.8: Packets: Sent = 100, Received = 97, Lost = 3 (3% loss), Approximate round trip times in milli-seconds: Minimum = 41ms, Maximum = 187ms, Average = 52ms

عددی که باید نگاه کنید داخل پرانتز جلوی Lost است؛ در این نمونه ۳ درصد. در مک و لینوکس همین عدد در خط آخر کنار عبارت packet loss می‌آید. هر خط Request timed out در میانه‌ی خروجی هم یک بسته‌ی بی‌جواب است.

این در عمل همان تست پایداری اینترنت است. اگر مشکل گاه‌به‌گاه پیش می‌آید، تست را همان ساعتی بگیرید که بازی یا تماس خراب می‌شود. اگر با باز کردن خط فرمان آشنا نیستید، آموزش تست پینگ آن را قدم‌به‌قدم توضیح داده است. ابزار پینگ آنلاین هم برای یک بررسی سریع در دسترس است، ولی تست سه‌مرحله‌ای پایین‌تر باید از داخل شبکه‌ی خانه‌ی خودتان گرفته شود.

pathping در ویندوز: افت بسته در هر گره‌ی مسیر

pathping مسیر تا مقصد را گره‌به‌گره پیدا می‌کند و برای هر گره جدا درصد بسته‌ی گم‌شده را حساب می‌کند. طبق مستندات مایکروسافت به هر گره صد درخواست با فاصله‌ی ۲۵۰ میلی‌ثانیه می‌فرستد. یعنی هر گره حدود ۲۵ ثانیه وقت می‌گیرد و باید چند دقیقه صبر کنید.

pathping 8.8.8.8

نمونه‌ی ساده‌شده‌ی خروجی (آدرس‌ها و عددها فرضی‌اند):

Source to Here This Node/Link Hop RTT Lost/Sent = Pct Lost/Sent = Pct Address 0 192.168.1.5 0/ 100 = 0% | 1 2ms 0/ 100 = 0% 0/ 100 = 0% 192.168.1.1 4/ 100 = 4% | 2 18ms 4/ 100 = 4% 0/ 100 = 0% 10.20.30.1 0/ 100 = 0% | 3 45ms 4/ 100 = 4% 0/ 100 = 0% 8.8.8.8

ستون سمت راست (This Node/Link) را نگاه کنید، مخصوصاً ردیف‌هایی که به‌جای آدرس علامت | دارند. این ردیف‌ها افت بسته روی پیوند بین دو گره را نشان می‌دهند. در نمونه‌ی بالا ۴ درصد بسته‌ها بین مودم و اولین گره‌ی بعد از آن گم شده و همین ۴ درصد تا مقصد ادامه دارد؛ یعنی مشکل روی خط است.

عددی که جلوی آدرس خود یک روتر می‌آید معنای دیگری دارد. مایکروسافت توضیح می‌دهد که این عدد فقط می‌گوید آن روتر به بسته‌هایی که خطاب به خودش بوده جواب نداده، و این لزوماً روی عبور ترافیک شما اثری ندارد.

mtr در مک و لینوکس

mtr همان کار را زنده و پشت‌سرهم انجام می‌دهد. روی مک از قبل نصب نیست و باید با brew install mtr نصبش کنید. در اوبونتو و دبیان دستور نصب apt install mtr-tiny است (راهنمای Akamai).

sudo mtr -rw -c 100 8.8.8.8

نمونه‌ی خروجی (فرضی):

HOST: laptop Loss% Snt Last Avg Best Wrst StDev 1.|-- 192.168.1.1 0.0% 100 2.1 2.4 1.8 9.7 0.9 2.|-- 10.20.30.1 0.0% 100 17.5 18.2 16.9 41.3 3.1 3.|-- 10.40.50.2 60.0% 100 19.0 19.8 18.1 38.0 2.7 4.|-- 10.60.70.9 0.0% 100 31.2 32.0 30.4 55.1 2.9 5.|-- 8.8.8.8 0.0% 100 44.8 45.6 43.9 71.2 3.4

ستون Loss% را بخوانید، ولی از پایین به بالا. اگر گرهی در میانه‌ی مسیر افت بالا نشان بدهد و گره‌های بعد از آن صفر باشند، مثل ردیف ۳ این نمونه، بسته‌ای گم نشده است. آن روتر فقط جواب دادن به پینگ را محدود کرده و ترافیک شما را سالم رد می‌کند. افت واقعی آن است که از یک گره شروع شود و تا خط آخر ادامه پیدا کند. راهنمای Akamai هم همین قاعده را می‌گوید: وقتی عددها با هم نمی‌خوانند، به گره‌های آخر اعتماد کنید. نادیده گرفتن این نکته اشتباه رایجی در خواندن خروجی mtr و pathping است.

پکت لاس از مودم است یا از خط؟ تست سه‌مرحله‌ای

با سه بار ping به سه مقصد، از نزدیک به دور، می‌شود فهمید بسته‌ها کجا گم می‌شوند. هر سه را با صد بسته بگیرید و پیش از شروع، دانلود و آپلود سنگین دستگاه‌های دیگر خانه را متوقف کنید؛ خط پر، نتیجه‌ی مرحله‌ی دوم و سوم را خراب می‌کند.

1. تا خود مودم: دستور ipconfig را بزنید و آدرس جلوی Default Gateway را بردارید که معمولاً 192.168.1.1 است. بعد ping -n 100 192.168.1.1 را اجرا کنید. این تست فقط شبکه‌ی داخل خانه را می‌سنجد.

2. تا اولین گره بعد از مودم: دستور tracert -d 8.8.8.8 را بزنید. خط اول مودم شماست و خط دوم اولین تجهیز شبکه‌ی سرویس‌دهنده. همان آدرس را صد بار ping کنید. این تست خط بین خانه و مرکز را می‌سنجد.

3. تا مقصد نهایی: ping -n 100 8.8.8.8 را اجرا کنید و بعد یک مقصد دوم را هم امتحان کنید، مثلاً نشانی یک سایت داخلی، تا دو مسیر بیرونی را با هم مقایسه کرده باشید.

در مک و لینوکس به‌جای tracert -d از traceroute -n و به‌جای -n 100 از -c 100 استفاده کنید.

مرحله‌ی ۱ (مودم)	مرحله‌ی ۲ (گره‌ی اول)	مرحله‌ی ۳ (مقصد)	مشکل کجاست؟
افت دارد	افت دارد	افت دارد	شبکه‌ی خانه: وای‌فای، کابل یا خود مودم
سالم	افت دارد	افت دارد	خط بین مودم و مرکز
سالم	سالم	افت دارد	مسیر بیرونی یا سرور مقصد
سالم	سالم	سالم	فعلاً مشکلی نیست؛ در ساعت بروز مشکل تکرار کنید

سه نکته نتیجه را دقیق‌تر می‌کند:

• اگر مرحله‌ی اول با وای‌فای افت دارد، همان را با کابل LAN تکرار کنید. اگر با کابل صفر شد، مقصر وای‌فای است. اگر با کابل هم ماند، سراغ کابل، پورت یا خود مودم بروید.

• اگر گره‌ی دوم به هیچ‌کدام از صد بسته جواب نداد، آن را ۱۰۰ درصد افت حساب نکنید. بعضی تجهیزات اصلاً به ping جواب نمی‌دهند. در این حالت اولین گره‌ی بعدی را که جواب می‌دهد تست کنید یا به خروجی pathping تکیه کنید.

• اگر افت فقط به یک مقصد است، مثلاً سرور یک بازی، و مقصدهای دیگر سالم‌اند، خط شما سالم است و مشکل در مسیر یا سرور همان سرویس است.

چند درصد پکت لاس قابل‌قبول است؟

برای تماس صوتی کمتر از ۳ درصد و برای تماس تصویری کمتر از ۱ درصد. برای بازی آنلاین هدف صفر است. این‌ها عددهای توصیه‌نامه‌ی G.1010 اتحادیه‌ی بین‌المللی مخابرات‌اند که در نوامبر ۲۰۰۱ منتشر شده است.

کاربرد	هدف در G.1010	تأخیر مطلوب
تماس صوتی	افت بسته کمتر از ۳ درصد	زیر ۱۵۰ میلی‌ثانیه
تماس تصویری	افت بسته کمتر از ۱ درصد	زیر ۱۵۰ میلی‌ثانیه
بازی آنلاین	از دست رفتن اطلاعات: صفر	زیر ۲۰۰ میلی‌ثانیه
وب‌گردی	از دست رفتن اطلاعات: صفر	باز شدن صفحه زیر ۲ تا ۴ ثانیه

«صفر» در دو ردیف آخر یک معنا ندارد. در وب‌گردی، TCP بسته‌های گم‌شده را دوباره می‌گیرد و داده بالاخره کامل می‌رسد؛ برای همین این استاندارد درصدی برای افت بسته در وب‌گردی نمی‌دهد و فقط زمان باز شدن صفحه را معیار می‌گیرد. در بازی چنین جبرانی در کار نیست و هر بسته‌ی گم‌شده مستقیم روی صفحه دیده می‌شود.

شرکت Riot Games، سازنده‌ی League of Legends و Valorant، هم در راهنمای پشتیبانی‌اش عدد مجازی نمی‌دهد و فقط می‌نویسد پکت لاس باید «تا حد ممکن به صفر درصد نزدیک باشد». عددهایی مثل یک یا دو درصد که برای بازی در وب تکرار می‌شود، در هیچ‌کدام از این دو منبع نیست.

سر دیگر طیف را مایکروسافت مشخص کرده است. داشبورد کیفیت تماس Teams تماس صوتی را وقتی «ضعیف» طبقه‌بندی می‌کند که میانگین افت بسته از ۱۰ درصد بگذرد. این عدد مرز خراب بودن تماس است، نه هدف.

در تست صدبسته‌ای، یک بسته‌ی گم‌شده در یک نوبت چیزی را ثابت نمی‌کند. تست را دو سه بار تکرار کنید. اگر هر بار بسته گم شد، الگو واقعی است.

علت و راه رفع پکت لاس در اینترنت خانگی

معمولاً یکی از این پنج علت در کار است، و نتیجه‌ی تست سه‌مرحله‌ای می‌گوید سراغ کدام بروید.

سیگنال ضعیف یا تداخل وای‌فای

نشانه‌اش این است که مرحله‌ی اول با وای‌فای افت دارد و با کابل ندارد. دیوار، فاصله و شبکه‌های وای‌فای همسایه‌ها بسته‌ها را پیش از رسیدن به مودم از بین می‌برند. برای بازی و تماس مهم، دستگاه را با کابل وصل کنید یا به مودم نزدیک‌تر شوید. دلیلش را در مقاله‌ی چرا کابل LAN از وای‌فای بهتر است نوشته‌ایم.

نویز خط

نشانه‌اش این است که مرحله‌ی اول سالم است و افت از مرحله‌ی دوم شروع می‌شود. در ADSL و VDSL داده روی سیم مسی تلفن می‌رود و نویز بخشی از بسته‌ها را خراب می‌کند. بسته‌ی خراب دور ریخته می‌شود. اگر همزمان چراغ DSL مودم چشمک می‌زند یا خاموش می‌شود، راهنمای چراغ‌های مودم را ببینید. وضعیت نویز در فیبر متفاوت است و جداگانه در مقاله‌ی نویز در فیبر نوری آمده است.

کابل و اتصالات خراب

کابل تلفن پوسیده یا چندتکه، اسپلیتر معیوب، سوکت شل و کابل LAN تاخورده همان اثر نویز را دارند. کابل تلفن بین پریز و مودم را یک‌تکه و کوتاه نگه دارید، کابل LAN را با یک کابل سالم عوض کنید و تست را دوباره بگیرید.

شلوغی شبکه در ساعات اوج

نشانه‌اش افتی است که فقط در ساعت‌های مشخصی، مثلاً شب‌ها، ظاهر می‌شود. هر تجهیز شبکه صف محدودی دارد و وقتی صف پر شود، بسته‌های تازه را دور می‌ریزد. شلوغی می‌تواند داخل خانه هم باشد: یک آپلود یا دانلود سنگین روی دستگاهی دیگر خط را پر می‌کند و بسته‌های بازی شما پشت صف می‌مانند. اول مصرف دستگاه‌های خانه را بررسی کنید. اگر با خط خالی هم افت شبانه تکرار شد، خروجی تست دو ساعت مختلف را برای پشتیبانی نگه دارید.

مودم قدیمی یا داغ‌شده

مودمی که داغ کرده یا زیر بار دستگاه‌های زیاد کم آورده، بسته دور می‌ریزد. نشانه‌اش افتی است که بعد از خاموش و روشن کردن مودم مدتی برطرف می‌شود و دوباره برمی‌گردد. مودم را جایی بگذارید که هوا دورش جریان داشته باشد. اگر مشکل ماندگار است، پیش از هر تغییری راهنمای ریست مودم را بخوانید.

عیب‌یابی‌های عمومی‌تر که به گم‌شدن بسته ربطی ندارند، در مقاله‌ی مشکلات رایج اینترنت و راه‌حل‌های ساده جمع شده‌اند.

وقتی مشکل از خانه نیست: به پشتیبانی چه بگوییم

اگر تست با کابل نشان می‌دهد افت از مرحله‌ی دوم یا سوم شروع می‌شود، قدم بعدی تماس با پشتیبانی است. با مدرک دقیق، پشتیبان می‌تواند مستقیم سراغ بررسی خط برود. این‌ها را آماده کنید:

1. خروجی هر سه مرحله‌ی تست با صد بسته، با کابل و نه وای‌فای.

2. خروجی pathping یا mtr به همان مقصد.

3. تاریخ و ساعت هر تست، و دست‌کم دو نوبت تست در دو ساعت مختلف؛ مثلاً ظهر و شب.

4. مدل مودم و وضعیت چراغ‌هایش در زمان مشکل.

5. کارهایی که تا این‌جا امتحان کرده‌اید، مثل تست با کابل و تست با یک دستگاه دیگر.

و یک جمله که کل ماجرا را خلاصه کند. مثلاً: «با کابل، تا مودم صفر درصد افت دارم ولی تا اولین گره‌ی بعد از مودم ۴ درصد، هر شب بین ساعت ۹ تا ۱۱.»

اگر افت فقط در مرحله‌ی سوم و فقط به یک مقصد خاص است، مشکل بیرون از خط شماست. گزارش آن با همین خروجی‌ها باز هم ارزش دارد.

مشترکان آسیاتک در تبریز و آذربایجان شرقی می‌توانند همین مدارک را با شماره‌ی ۰۴۱-۹۱۰۱۴۱۴۱ به پشتیبانی آسیاتکین بدهند.

پرسش‌های متداول درباره‌ی پکت لاس

پکت لاس چند درصد برای بازی خوبه؟

صفر، یا تا جایی که می‌شود نزدیک به آن. استاندارد G.1010 و راهنمای پشتیبانی Riot Games هر دو همین را می‌گویند و عدد مجاز بالاتری نمی‌دهند.

آیا با افزایش سرعت اینترنت پکت لاس رفع می‌شود؟

فقط وقتی که علت، پر شدن خط خودتان با مصرف همزمان چند دستگاه باشد. اگر بسته‌ها به‌خاطر وای‌فای، نویز یا کابل گم می‌شوند، سرویس پرسرعت‌تر هم همان بسته‌ها را گم می‌کند.

چرا فقط شب‌ها پکت لاس دارم؟

الگوی ساعتی معمولاً نشانه‌ی شلوغی است. تست سه‌مرحله‌ای را یک بار ظهر و یک بار شب بگیرید. اگر شب‌ها افت از مرحله‌ی اول شروع می‌شود، مشکل از وای‌فای شلوغ خانه یا همسایه‌هاست. اگر از مرحله‌ی دوم یا سوم شروع می‌شود و دستگاه‌های دیگر خانه هم مصرف سنگینی ندارند، هر دو خروجی را به پشتیبانی بدهید.

Request timed out همان پکت لاس است؟

بله. هر خط Request timed out یعنی یک بسته بی‌جواب مانده و در آمار پایانی جزو Lost شمرده می‌شود.

پکت لاس ۱۰۰ درصد یعنی اینترنت قطع است؟

نه همیشه. اگر به همه‌ی مقصدها ۱۰۰ درصد است، اتصال قطع است. اگر فقط به یک مقصد است، احتمالاً آن مقصد به ping جواب نمی‌دهد. با یک مقصد دیگر امتحان کنید.

آیا تغییر DNS پکت لاس را کم می‌کند؟

معمولاً نه. DNS فقط نام سایت را به آدرس عددی تبدیل می‌کند و بعد از آن در رسیدن یا نرسیدن بسته‌ها نقشی ندارد.