تفاوت IPv4 و IPv6 چیست و در عمل چه فرقی برای اینترنت شما دارد؟
آخرین بهروزرسانی: ۱۷ شهریور ۱۴۰۵. درصدهای پذیرش IPv6 هر چند ماه تغییر میکند؛ تاریخ و منبع هر عدد در متن آمده است.
تفاوت IPv4 و IPv6 در یک جمله این است: IPv4 نشانی ۳۲ بیتی میسازد و IPv6 نشانی ۱۲۸ بیتی. ولی چیزی که شما پشت مودم حس میکنید ربطی به طول نشانی ندارد؛ ربط دارد به اینکه پشت NAT نشستهاید یا نشانی عمومی خودتان را دارید. اندازه شکاف هم مهم است: در آوریل ۲۰۲۶ حدود نیمی از کاربران گوگل در دنیا از راه IPv6 به این سرویس وصل شدهاند (وبلاگ APNIC، ۲۸ آوریل ۲۰۲۶)، در حالی که سهم کاربران دارای IPv6 در ایران حدود ۱۷ درصد گزارش شده است (Internet Society Pulse، ۲۰۲۶). یعنی برای بیشتر خوانندگان این مطلب، اینترنت روزمره هنوز عملاً روی IPv4 میچرخد.
تفاوت IPv4 و IPv6 در یک جدول
موضوع | IPv4 | IPv6 |
|---|---|---|
طول نشانی | ۳۲ بیت | ۱۲۸ بیت |
شکل نوشتاری | چهار عدد صفر تا ۲۵۵، مثل 192.168.1.1 | گروههای هگزادسیمال با دونقطه، مثل 2001:db8::1 |
وضعیت موجودی | ذخیره ثبت منطقهای تمام شده | برای کاربرد فعلی کمبود ندارد |
اتصال دستگاهها | معمولاً چند دستگاه پشت یک نشانی عمومی (NAT) | امکان نشانی عمومی برای هر دستگاه |
دسترسی از بیرون | نیاز به پورتفوروارد یا نشانی ثابت | مستقیمتر، اگر اپراتور بدهد |
چرا نشانیهای IPv4 تمام شد؟
چون ۳۲ بیت حدود ۴٫۳ میلیارد ترکیب میسازد و اینترنت خیلی زودتر از این عدد گذشت. ثبت منطقهای RIPE NCC که اروپا، خاورمیانه و بخشی از آسیای مرکزی را پوشش میدهد، در ساعت ۱۵:۳۵ روز ۲۵ نوامبر ۲۰۱۹ آخرین بلوک /22 خود را تخصیص داد و اعلام کرد ذخیرهاش تمام شده است (اطلاعیه RIPE NCC). از آن به بعد فقط نشانیهای بازگشتی از سازمانهای منحلشده توزیع میشود، آن هم از طریق فهرست انتظار و حداکثر یک بلوک /24 برای عضوی که تا امروز هیچ تخصیصی نگرفته است.
راهحل عملی همه اپراتورها NAT بود: چند مشترک یک نشانی عمومی را شریک میشوند. نسخه سنگینترش CGNAT است که در آن حتی نشانی عمومی مودم شما هم بین چند مشترک تقسیم میشود.
NAT دقیقاً چه چیزی را سخت میکند؟
وبگردی و تماشای ویدیو با NAT هیچ مشکلی ندارد، چون اتصال را شما آغاز میکنید. مشکل جایی است که کسی از بیرون بخواهد به شما وصل شود:
دیدن دوربین مداربسته از بیرون خانه یا مغازه
سرور، NVR یا دستگاه ذخیرهسازی که باید از راه دور در دسترس باشد
بعضی بازیها و نرمافزارهای همتا به همتا که NAT سختگیر را دوست ندارند
ریموت دسکتاپ و اتصال VPN به دفتر
روی CGNAT پورتفوروارد هم معمولاً جواب نمیدهد، چون پورتهای آن نشانی دست شما نیست. اینجاست که سراغ نشانی عمومی اختصاصی میروید؛ کاربردهای آیپی ثابت همین موارد را باز کرده است.
IPv6 اینترنت را سریعتر نمیکند
این رایجترین برداشت اشتباه درباره IPv6 است. نسخه پروتکل تعیین میکند نشانی چطور نوشته و مسیریابی شود، نه اینکه خط شما چند مگابیت است یا تأخیرش چقدر. اگر سایتی هر دو نسخه را داشته باشد، دستگاه شما هر دو مسیر را امتحان میکند و سریعترش را برمیدارد؛ این رفتار اسم دارد و به آن Happy Eyeballs میگویند. گاهی مسیر IPv6 کوتاهتر است، گاهی هیچ فرقی حس نمیکنید.
گلوگاه واقعی معمولاً جای دیگری است: کیفیت زوجسیم، شلوغی ساعت عصر، یا خود سرور مقصد. قبل از اینکه دنبال IPv6 بگردید، خط را در تست سرعت اندازه بگیرید و مشکلات رایج اینترنت را یکبار مرور کنید.
وضعیت IPv6 در ایران چقدر است؟
حدود ۱۷ درصد، در برابر میانگین حدود ۴۱ درصدی آسیا (Internet Society Pulse، ۲۰۲۶). آزمایشگاه APNIC هم پذیرش جهانی را در ۲۳ آوریل ۲۰۲۶ حدود ۴۲ درصد اندازه گرفته است، که با رقم ۵۰ درصدی گوگل فرق دارد چون روش اندازهگیریشان یکی نیست.
سه نتیجه عملی از این ارقام درمیآید:
هیچ سرویسی را نمیشود فقط روی IPv6 بنا کرد. بخش بزرگی از کاربران داخلی به آن نمیرسند.
خاموش کردن IPv4 برای «مدرنسازی» شبکه، فعلاً یعنی از دست دادن دسترسی. حالت درست، پشتیبانی همزمان از هر دو است.
اگر IPv6 روی خط شما فعال است، به معنی داشتن نشانی ثابت نیست. این دو موضوع جدا هستند.
فعال بودن IPv6 روی سرویس خانگی به تنظیم اپراتور و پشتیبانی خود مودم بستگی دارد. اگر مطمئن نیستید مودمتان چه میکند، راهنمای مودم ML361 آسیاتک نمونهای از همان صفحه وضعیتی است که باید نگاه کنید.
برای دفتر و کسبوکار، سؤال درست چیست؟
سؤال «IPv6 دارید؟» بهتنهایی چیزی روشن نمیکند. اینها را بپرسید:
موضوع | چه چیزی را باید بپرسید |
|---|---|
نشانی عمومی | نشانی ثابت میدهید؟ IPv4 است یا IPv6 یا هر دو؟ |
فایروال و VPN | قواعد و فهرست سفید فعلی برای کدام نسخه نوشته شده؟ |
سرور و کولوکیشن | سرویسدهی روی هر دو نسخه انجام میشود؟ |
دسترسی از راه دور | پشت CGNAT هستیم یا نشانی عمومی مستقل داریم؟ |
اگر سرویسهای حساس دارید، این سؤالها را قبل از خرید اینترنت اختصاصی بپرسید، نه بعد از راهاندازی. برای سرور و میزبانی هم سرویسهای دیتاسنتر نقطه شروع بررسی است. مشترکان تلفن اینترنتی هم بدانند که رفتار NAT مستقیماً روی کیفیت تماس اثر میگذارد؛ تلفن اینترنتی خانگی توضیح خود سرویس را دارد.
سؤالات پرتکرار
IPv6 اینترنت را سریعتر میکند؟ لزوماً نه. گاهی مسیر کوتاهتر میشود و گاهی هیچ تفاوتی حس نمیکنید. سرعت و تأخیر بیشتر به خط دسترسی و سرور مقصد بستگی دارد.
باید IPv6 را در مودم روشن کنم؟ اگر اپراتور گفته روشن باشد و مودم پشتیبانی میکند، دست نزنید. اگر بعد از یک تغییر چیزی از کار افتاد، با پشتیبانی تماس بگیرید؛ خاموش و روشن کردن سرخود معمولاً فقط عیبیابی را سختتر میکند.
آیپی ثابت همان IPv6 است؟ خیر. ثابت بودن یعنی نشانی شما با هر بار اتصال عوض نمیشود. آن نشانی میتواند IPv4 باشد یا IPv6.
از کجا بفهمم روی خطم IPv6 فعال است؟ در صفحه وضعیت مودم دنبال بخش WAN بگردید؛ اگر کنار نشانی IPv4 یک نشانی هگزادسیمال هم دیدید، IPv6 فعال است. اگر مطمئن نیستید، از پشتیبانی اپراتور بپرسید.
اگر IPv4 جمع شود، سایتهای قدیمی از کار میافتند؟ فعلاً چنین برنامهای در کار نیست. مسیر رایج، اجرای همزمان دو پروتکل روی یک شبکه است تا سرویسهای قدیمی و جدید هر دو کار کنند.
قدم بعدی
اول مشخص کنید مشکل شما واقعاً نسخه IP است یا NAT. اگر فقط «از بیرون به دوربین وصل نمیشوم»، پاسخ معمولاً نشانی عمومی است، نه IPv6.
از پشتیبانی بپرسید خط شما پشت CGNAT است یا نه. جواب این سؤال تعیین میکند پورتفوروارد اصلاً ممکن هست یا نه.
اگر به دسترسی از راه دور نیاز دارید، گزینه نشانی ثابت را روی همان سرویس فعلی بررسی کنید. آسیاتکین دفتر فروش و پشتیبانی آسیاتک در تبریز است؛ شماره تماس: ۰۴۱-۹۱۰۱۴۱۴۱ و صفحه تماس.
گفتوگو
نظرات خوانندگان
سؤال یا تجربهٔ خود را دربارهٔ این مطلب بنویسید.
در حال بارگذاری نظرات…