اینترنت فیبر نوری چند نوع دارد؟ راهنمای ساده برای فهم انواع FTTH و مدل‌های مختلف فیبر

اینترنت فیبر نوری معمولاً وقتی به زبان ساده مطرح می‌شود، یک سرویس واحد به نظر می‌رسد؛ اما در عمل «فیبر نوری» چند نوع دسته‌بندی دارد و همین موضوع باعث می‌شود کیفیت، سرعت واقعی، پایداری و حتی قیمت سرویس‌ها با هم فرق کند. نکته مهم این است که تعداد «نوع‌ها» ثابت نیست، چون معیار دسته‌بندی متفاوت است؛ با این حال سه معیار اصلی وجود دارد که تقریباً همه اپراتورها و متخصصان شبکه با آن سروکار دارند: اینکه فیبر تا کجا می‌رسد، از چه فناوری دسترسی استفاده می‌شود، و خودِ کابل فیبر چه جنسی دارد.

---

۱) فیبر تا کجا می‌آید؟ تفاوت اصلی در مدل‌های FTTx

اولین و مهم‌ترین دسته‌بندی، به محل پایان یافتن فیبر در مسیر اتصال مربوط می‌شود. در این مدل‌ها که به آن‌ها FTTx می‌گویند، حرف‌های آخر مشخص می‌کنند «فیبر تا کجا» آمده است. همین موضوع بیشترین اثر را روی تجربه کاربر دارد، چون هرچه مسیر بیشتری از فیبر استفاده شود، افت کیفیت کمتر و ثبات سرویس بیشتر می‌شود.

---

FTTH؛ فیبر تا داخل خانه یا واحد، استاندارد طلایی اینترنت خانگی

در FTTH (Fiber To The Home) کابل فیبر تا داخل واحد مسکونی یا محل کار شما می‌آید و معمولاً به دستگاهی مثل ONT/مودم فیبر متصل می‌شود. چون مسیر اصلی و حساس اتصال کاملاً فیبری است، این مدل معمولاً بهترین گزینه برای پینگ پایین، سرعت پایدار، و کمترین افت در ساعات شلوغی محسوب می‌شود. اگر هدف شما بازی آنلاین، استریم با کیفیت بالا، آپلود سنگین، یا کار حرفه‌ای از راه دور است، معمولاً FTTH بهترین نتیجه را می‌دهد.

---

FTTB؛ فیبر تا ساختمان، ادامه مسیر با شبکه داخلی

در FTTB (Fiber To The Building) فیبر تا ورودی ساختمان یا اتاق تجهیزات می‌رسد، اما داخل ساختمان مسیر تا واحدها معمولاً با کابل شبکه (Ethernet) یا گاهی کابل کواکسیال ادامه پیدا می‌کند. کیفیت این مدل به شدت به وضعیت سیم‌کشی داخلی و تجهیزات ساختمان وابسته است. اگر شبکه داخلی استاندارد باشد، FTTB می‌تواند بسیار نزدیک به FTTH عمل کند، اما اگر کابل‌کشی قدیمی یا غیراصولی باشد، ممکن است سرعت و پایداری افت کند.

---

FTTC و FTTN؛ فیبر نزدیک می‌شود اما مسیر آخر هنوز «مسی» است

در مدل‌های FTTC (Fiber To The Curb/Cabinet) و FTTN (Fiber To The Node) فیبر به نزدیک محله یا کابینت خیابانی می‌رسد، اما مسیر آخر تا خانه با کابل مسی طی می‌شود؛ چیزی شبیه همان ساختار اینترنت‌های قدیمی‌تر، فقط با یک ارتقای مهم در بخش اصلی شبکه. نتیجه این می‌شود که کیفیت سرویس می‌تواند بسته به فاصله شما تا کابینت، کیفیت سیم‌کشی مسی، و میزان نویز محیط کاملاً متغیر باشد. به همین دلیل ممکن است دو کاربر در یک محله، تجربه‌های متفاوتی از «اینترنت فیبر» گزارش کنند، در حالی که سرویسشان از نوع FTTC/FTTN است نه FTTH.

---

FTTdp؛ فیبر تا نزدیک‌ترین نقطه توزیع، یک پل بین مس و فیبر

مدل‌هایی مثل FTTdp (Fiber To The Distribution Point) معمولاً فیبر را تا نقطه‌ای بسیار نزدیک به واحد می‌آورند و فقط یک مسیر کوتاه با مس باقی می‌ماند. این روش برای بعضی مناطق که کابل‌کشی داخل واحدها دشوار است به‌عنوان راه‌حل میانی استفاده می‌شود و معمولاً از FTTC/FTTN بهتر و از FTTH ضعیف‌تر ارزیابی می‌شود.

---

۲) فناوری دسترسی: PON در برابر Active Ethernet

دسته‌بندی مهم بعدی به این برمی‌گردد که اپراتور چگونه «مشترکان را به شبکه فیبر» متصل می‌کند. دو رویکرد کلی در دنیا رایج است: یکی مدل اشتراکی PON و دیگری مدل نقطه‌به‌نقطه Active Ethernet.

---

PON؛ مدل اشتراکی و رایج‌ترین گزینه اپراتورها

در PON (Passive Optical Network) بخشی از مسیر بین چند مشترک به‌صورت اشتراکی استفاده می‌شود و معمولاً از تجهیزات «غیرفعال» در مسیر استفاده می‌شود. این مدل به دلیل هزینه پایین‌تر و پیاده‌سازی ساده‌تر، رایج‌ترین انتخاب برای اینترنت فیبر خانگی است. استانداردهای مختلفی هم در همین خانواده قرار می‌گیرند؛ مثل GPON و EPON و نسل‌های سریع‌تر آن‌ها مثل XGS-PON. برای کاربر نهایی، مهم‌ترین نکته این است که کیفیت نهایی علاوه بر فناوری، به ظرفیت‌گذاری اپراتور و میزان تراکم کاربران هم وابسته است.

---

Active Ethernet؛ اتصال نقطه‌به‌نقطه با ساختار متفاوت

در Active Ethernet هر مشترک عملاً لینک مستقل‌تری تا تجهیزات فعال دارد. این مدل می‌تواند انعطاف‌پذیری بالاتری در مدیریت ظرفیت بدهد، اما معمولاً تجهیزات بیشتری در مسیر نیاز دارد و هزینه پیاده‌سازی آن بالاتر است. در برخی پروژه‌ها یا محیط‌های سازمانی، این روش به دلیل مدیریت‌پذیری و طراحی شبکه انتخاب می‌شود، اما در اینترنت خانگی، PON فراگیرتر است.

---

۳) نوع خودِ فیبر: سینگل‌مود و مالتی‌مود، تفاوت در کاربرد

سومین معیار، به نوع کابل فیبر از نظر ساختار نوری مربوط است. این موضوع بیشتر در سطح زیرساخت و طراحی شبکه مطرح می‌شود، اما دانستن آن کمک می‌کند بفهمید چرا بعضی فیبرها برای مسیرهای طولانی مناسب‌تر هستند.

---

Single-Mode؛ انتخاب اصلی برای شهر و اینترنت خانگی

Single-Mode رایج‌ترین نوع فیبر برای مسیرهای طولانی و شبکه‌های شهری است و معمولاً همان چیزی است که در پروژه‌های اینترنت فیبر خانگی استفاده می‌شود. این نوع فیبر برای انتقال داده در مسافت‌های زیاد با افت کم طراحی شده است و با معماری شبکه اپراتورها سازگاری بالایی دارد.

---

Multi-Mode؛ بیشتر برای داخل ساختمان و دیتاسنتر

Multi-Mode معمولاً در فواصل کوتاه‌تر کاربرد دارد؛ مثل ارتباطات داخل ساختمان‌ها، رک‌ها، یا دیتاسنترها. این نوع فیبر در اینترنت دسترسی شهری کمتر دیده می‌شود و بیشتر در شبکه‌های داخلی و محیط‌های کنترل‌شده استفاده می‌شود.

---

جمع‌بندی: وقتی می‌گویند «فیبر»، دقیقاً کدام فیبر؟

اگر بخواهیم نتیجه را شفاف کنیم، مهم‌ترین تفاوت بین سرویس‌های موسوم به «اینترنت فیبر» در این است که فیبر تا کجا آمده است. FTTH معمولاً بهترین تجربه را می‌دهد، FTTB به شبکه داخلی ساختمان وابسته است، و FTTC/FTTN به مسیر مسیِ باقی‌مانده و فاصله تا تجهیزات وابسته می‌شود. در کنار آن، فناوری دسترسی (مثل PON یا Active Ethernet) و نوع فیبر (Single-Mode یا Multi-Mode) بیشتر روی معماری شبکه و نحوه ظرفیت‌گذاری اثر می‌گذارند. بنابراین برای انتخاب دقیق‌تر، بهتر است قبل از خرید سرویس از اپراتور بپرسید «سرویس شما FTTH است یا FTTC/FTTN؟» چون پاسخ همین سؤال می‌تواند کیفیت واقعی اینترنت شما را مشخص کند.