نوت بوک ال ام چیست؟ معرفی Gemini Notebook، دستیار پژوهش گوگل
آخرین به‌روزرسانی: ۱۷ مهر ۱۴۰۵
اگر بخواهیم کوتاه بگوییم NotebookLM چیست، جواب این است: ابزار هوش مصنوعی گوگل که فقط از روی فایل‌ها و لینک‌هایی که خودتان به آن می‌دهید جواب می‌دهد و کنار هر جمله نشان می‌دهد آن حرف از کجای منبع آمده است. گوگل ۲۵ تیر ۱۴۰۵ نام این سرویس را به Gemini Notebook تغییر داد، اما محصول همان است و نوت‌بوک‌های قبلی سر جایشان مانده‌اند.
نسخه‌ی رایگان محدودیت تنگی ندارد: ۱۰۰ نوت‌بوک، هر کدام با ۵۰ منبع. گرفتاری کاربر ایرانی جای دیگری است. ایران در فهرست کشورهایی که گوگل این سرویس را در آن‌ها عرضه می‌کند نیست و پلن‌های پولی هم با کارت بانکی ایران قابل خرید نیستند. هر دو مورد را پایین‌تر، کنار جدول قیمت‌ها، باز کرده‌ایم.
NotebookLM چیست و چرا حالا Gemini Notebook نام دارد؟
این ابزار یک دستیار پژوهش است و قرار نیست جای چت‌بات همه‌کاره را بگیرد. راهنمای رسمی گوگل آن را دستیار پژوهشی مبتنی بر هوش مصنوعی برای مرتب‌کردن و پخته‌کردن ایده‌ها معرفی می‌کند. شما چند سند را در یک «نوت‌بوک» می‌ریزید و بعد با همان سندها حرف می‌زنید: سوال می‌پرسید، خلاصه می‌گیرید یا از آن‌ها پادکست و اسلاید می‌سازید.
گوگل آن را اردیبهشت ۱۴۰۲ در همایش Google I/O 2023 با نام آزمایشی Project Tailwind نشان داد و بعدتر نام NotebookLM را رویش گذاشت. ۲۵ تیر ۱۴۰۵ (۱۶ ژوئیه‌ی ۲۰۲۶) جاش وودوارد، معاون گوگل در بخش Google Labs و اپلیکیشن Gemini، در وبلاگ رسمی شرکت خبر داد که نام سرویس به Gemini Notebook تغییر کرده است و درباره‌اش نوشت: «همان محصول مستقل است». طبق همان نوشته، بیش از ۳۰ میلیون نفر و بیش از ۶۰۰ هزار سازمان از آن استفاده می‌کنند.
برای همین در جست‌وجوهای فارسی هر سه نام را می‌بینید: «نوت‌بوک ال‌ام»، NotebookLM و «جمنای نوت‌بوک». هر سه یک محصول‌اند. از این‌جا به بعد نام تازه را به کار می‌بریم.
Gemini Notebook چطور کار می‌کند؟
کار در سه بخش پیش می‌رود: منابع، گفت‌وگو و استودیو.
اول منابع را اضافه می‌کنید. طبق فهرست گوگل این‌ها پذیرفته می‌شوند: PDF، فایل Word و PowerPoint، فایل متنی و Markdown، CSV، سندهای Google Docs و Slides و Sheets، نشانی صفحه‌ی وب، ویدیوی یوتیوب، فایل صوتی مثل MP3 و WAV، تصویر و کتاب ePub. هر منبع می‌تواند تا ۵۰۰ هزار کلمه یا ۲۰۰ مگابایت باشد.
بعد در بخش گفت‌وگو سوال می‌پرسید. جواب‌ها شماره‌ی ارجاع دارند و با کلیک روی هر شماره، همان تکه از متن اصلی باز می‌شود. گوگل می‌گوید اگر جواب در منابع نباشد، ابزار پاسخی نمی‌دهد.
دو محدودیت را از همین اول بدانید. از صفحه‌ی وب فقط متن وارد می‌شود و صفحه‌هایی که پشت دیوار پرداخت هستند پشتیبانی نمی‌شوند. از یوتیوب هم فقط ویدیوهای عمومیِ زیرنویس‌دار پذیرفته می‌شوند، چون ابزار متن زیرنویس را می‌خواند و خود تصویر را نمی‌بیند.
کاربردهای Gemini Notebook برای دانشجو، کسب‌وکار و تولید محتوا
هر جا مجموعه‌ای سند دارید و وقت خواندن همه‌شان را ندارید، این ابزار به کار می‌آید.
دانشجویی که برای یک درس پنج جزوه و ده مقاله دارد، همه را در یک نوت‌بوک می‌ریزد و راهنمای مطالعه و آزمون تمرینی می‌گیرد. مدیر یک شرکت کوچک قراردادها و آیین‌نامه‌های داخلی را بارگذاری می‌کند و می‌پرسد مهلت فسخ در کدام قرارداد کوتاه‌تر است؛ جواب با ارجاع به بند مربوط برمی‌گردد. کسی هم که حوصله‌ی خواندن یک گزارش صدصفحه‌ای را ندارد، آن را در مسیر رفت‌وآمد مثل پادکست گوش می‌دهد.
جایی که به کار نمی‌آید وقتی است که سند مشخصی ندارید و جواب را از کل وب می‌خواهید.
تفاوت Gemini Notebook با اپلیکیشن Gemini چیست؟
تفاوت در منبع جواب است. اپلیکیشن Gemini از دانش عمومی مدل و جست‌وجوی وب جواب می‌دهد و Gemini Notebook از سندهای شما. اولی برای پرسش‌های باز مناسب است، دومی برای وقتی که متن مشخصی دارید و می‌خواهید جواب از دل همان بیرون بیاید.
Gemini Notebook | اپلیکیشن Gemini | |
|---|---|---|
منبع پاسخ | فایل‌ها و لینک‌هایی که شما اضافه کرده‌اید | دانش عمومی مدل و جست‌وجوی وب |
کار اصلی | پژوهش روی مجموعه‌ای از سندها | گفت‌وگوی عمومی، نوشتن و ایده‌پردازی |
خروجی شاخص | پادکست، ویدیو، اسلاید، نقشه‌ی ذهنی، آزمون | متن، تصویر و گزارش پژوهشی |
این دو از تیر ۱۴۰۵ به هم وصل شده‌اند. طبق اعلام گوگل می‌توانید در خود اپلیکیشن Gemini نوت‌بوک بسازید و باز کنید و تغییرها بین دو طرف همگام می‌شود. اگر با خود Gemini آشنا نیستید، معرفی هوش مصنوعی Gemini و نقاط قوت و ضعف آن را ببینید.
قابلیت‌های Gemini Notebook: از پادکست تا اسلاید و جدول
بخش استودیو از منابع شما خروجی آماده می‌سازد و دو قابلیت پرطرفدارش خلاصه‌ی صوتی و خلاصه‌ی ویدیویی است.
در خلاصه‌ی صوتی یا Audio Overview دو مجری هوش مصنوعی درباره‌ی منابع شما مثل یک پادکست حرف می‌زنند. چهار قالب دارد. Deep Dive گفت‌وگوی مفصل دو مجری است و Brief مرور یک گوینده در کمتر از دو دقیقه. Critique متن شما را نقد می‌کند و Debate آن را به مناظره‌ی دو طرف تبدیل می‌کند.
خلاصه‌ی ویدیویی یا Video Overview همان کار را با تصویر و روایت انجام می‌دهد. قالب Explainer مروری ساختارمند و کامل است و قالب Short ویدیویی حدوداً ۶۰ ثانیه‌ای. ساختش گاهی بیش از ۳۰ دقیقه طول می‌کشد، ولی در پس‌زمینه انجام می‌شود و می‌توانید به کارتان برسید.
بقیه‌ی خروجی‌ها این‌ها هستند: نقشه‌ی ذهنی، گزارش (از جمله راهنمای مطالعه، سند توجیهی و پرسش‌وپاسخ)، فلش‌کارت و آزمون، اسلاید، اینفوگرافیک و جدول داده که مستقیم به Google Sheets می‌رود.
دو قابلیت هم بیرون از استودیو قرار دارند. Deep Research که آبان ۱۴۰۴ اضافه شد، خودش در وب می‌گردد: حالت Fast Research برای جست‌وجوی سریع است و حالت Deep Research برای گزارش مفصل، و منابعی را که پیدا می‌کند می‌توانید به نوت‌بوک اضافه کنید. قابلیت دوم اجرای کد است. از تیر ۱۴۰۵ هر نوت‌بوک یک رایانه‌ی ابری امن دارد که Gemini Notebook در آن کد می‌نویسد و اجرا می‌کند تا داده‌های داخل منابع را تحلیل کند. گوگل این یکی را اول برای مشترکان AI Ultra باز کرد و وعده داد طی چند هفته به کاربران Pro در نسخه‌ی وب برسد.
آیا Gemini Notebook از زبان فارسی پشتیبانی می‌کند؟
بله. گوگل می‌گوید این سرویس بیش از ۸۰ زبان را پشتیبانی می‌کند و فارسی، با نام Persian، هم در فهرست زبان‌های خلاصه‌ی صوتی هست و هم در هر دو قالب Explainer و Short ویدیو. زبان خروجی را خودتان هنگام ساخت انتخاب می‌کنید، پس می‌شود از یک منبع انگلیسی پادکست فارسی گرفت.
سه چیز فعلاً فقط به انگلیسی کار می‌کند: حالت تعاملی پادکست که در آن وسط گفت‌وگو از مجری‌ها سوال می‌پرسید، گزینه‌ی طول Longer در خلاصه‌ی صوتی و قالب سینمایی (Cinematic) ویدیو.
آیا Gemini Notebook اشتباه می‌کند؟ یک باور غلط رایج
بله، اشتباه می‌کند، فقط کمتر از چت‌بات‌های عمومی. این تصور که «چون فقط از منابع من جواب می‌دهد، پس توهم ندارد» درست نیست.
پژوهشی از نیک هاگر، ویلما آگوستیانتو و نیکلاس دیاکوپولوس که مهر ۱۴۰۴ در arXiv منتشر شد، سه ابزار را با یک کار گزارش‌نویسی روی مجموعه‌ای ۳۰۰سندی آزمود. ۳۰ درصد خروجی‌ها دست‌کم یک مورد توهم داشتند. سهم NotebookLM ۱۳ درصد بود و سهم Gemini و ChatGPT حدود ۴۰ درصد. بیشتر خطاها اسم یا عدد ساختگی نبودند. مدل برداشتی را به منبع نسبت می‌داد که در متن نبود، یا نظر یک نفر را به شکل واقعیتی کلی می‌نوشت.
این اعداد مربوط به مدل‌های همان زمان‌اند و ممکن است امروز فرق کرده باشند. خود گوگل هم کنار خلاصه‌های صوتی و ویدیویی هشدار می‌دهد که ممکن است نادرستی داشته باشند. کاری که باید بکنید ساده است: روی شماره‌ی ارجاع کلیک کنید و جمله‌ی اصلی را بخوانید، به‌خصوص اگر قرار است آن جمله را در پایان‌نامه یا گزارش کاری بیاورید.
Gemini Notebook رایگان است؟ پلن‌ها و قیمت‌ها
بله، نسخه‌ی پایه رایگان است و فقط یک حساب گوگل می‌خواهد. پلن‌های پولی جدا فروخته نمی‌شوند و بخشی از اشتراک Google AI هستند؛ همان اشتراکی که سقف استفاده از خود Gemini را هم بالا می‌برد.
پلن | قیمت ماهانه (آمریکا) | نوت‌بوک و منبع | سقف مصرف |
|---|---|---|---|
رایگان | ۰ | ۱۰۰ نوت‌بوک، ۵۰ منبع در هر کدام | استاندارد |
Google AI Plus | ۴٫۹۹ دلار | ۲۰۰ نوت‌بوک، ۱۰۰ منبع | ۲ برابر استاندارد |
Google AI Pro | ۱۹٫۹۹ دلار | ۵۰۰ نوت‌بوک، ۳۰۰ منبع | ۴ برابر استاندارد |
Google AI Ultra | از ۹۹٫۹۹ دلار | ۵۰۰ نوت‌بوک، ۵۰۰ یا ۶۰۰ منبع | ۵ یا ۲۰ برابر Pro |
قیمت‌ها را ۱۷ مهر ۱۴۰۵ از صفحه‌ی اشتراک‌های گوگل برای آمریکا برداشته‌ایم و سقف‌ها را از راهنمای پلن‌های Gemini Notebook. رده‌ی بالاتر Ultra ماهی ۱۹۹٫۹۹ دلار است. قیمت در کشورهای دیگر فرق می‌کند و گوگل کنار جدول سقف‌ها نوشته که این اعداد ممکن است تغییر کنند.
سقف مصرف به شکل «چند پادکست در روز» تعریف نشده است. گوگل مصرف را بر اساس حجم پردازش حساب می‌کند: هر چه پرسش پیچیده‌تر و خروجی سنگین‌تر باشد، سهم بیشتری برمی‌دارد. سهمیه هر ۵ ساعت تازه می‌شود تا وقتی به سقف هفتگی برسید. مقدار باقی‌مانده را در بخش Settings و بعد Usage می‌بینید.
دسترسی به Gemini Notebook از ایران و راه خرید اشتراک
گوگل این سرویس را در ایران عرضه نمی‌کند. در فهرست کشورهای پشتیبانی‌شده که ۱۷ مهر ۱۴۰۵ بررسی کردیم نام ایران نیست. عراق، ترکیه، امارات، ارمنستان و جمهوری آذربایجان در فهرست هستند.
مانع دوم پرداخت است. کارت‌های بانکی ایران در پرداخت‌های گوگل پذیرفته نمی‌شوند، پس کاربر داخل ایران نمی‌تواند پلن‌های Plus و Pro و Ultra را مستقیم بخرد. فروشنده‌های داخلی همین فاصله را پر می‌کنند: اشتراک را ارزی می‌خرند و ریالی می‌فروشند.
اگر هنوز با این ابزار کار نکرده‌اید، اول نسخه‌ی رایگان را امتحان کنید. اشتراک پولی وقتی لازم می‌شود که به سقف مصرف یا تعداد منبع بخورید.
پیش از پرداخت به هر فروشنده‌ای این شش سوال را بپرسید:
اشتراک روی حساب گوگل خودم فعال می‌شود یا حساب تازه‌ای تحویل می‌گیرم؟
حساب اختصاصی است یا چند نفر از آن استفاده می‌کنند؟ در حساب مشترک، بقیه نوت‌بوک‌ها و فایل‌های شما را می‌بینند.
دقیقاً کدام پلن است: Plus، Pro یا Ultra؟ طبق جدول بالا سقف‌ها فرق زیادی با هم دارند.
مدت اشتراک چقدر است و تمدیدش چطور انجام می‌شود؟
اگر حساب محدود یا بسته شد، چه کسی پاسخ‌گوست و چه جبرانی در کار است؟
تحویل چقدر طول می‌کشد؟
در آسیاتکین خرید اکانت NotebookLM با پرداخت ریالی انجام می‌شود و تحویل بین یک ساعت تا یک روز کاری طول می‌کشد. این همان اشتراک Google AI است که سقف Gemini را هم بالا می‌برد و جزئیاتش در صفحه‌ی اکانت Gemini آمده است.
یک نکته‌ی فنی هم هست. اگر فایل‌های حجیم بارگذاری می‌کنید، سرعت آپلود خط اینترنت‌تان تعیین‌کننده است و سرعت دانلود کمکی نمی‌کند. عدد آپلود را با تست سرعت آسیاتکین ببینید.
حریم خصوصی: گوگل با فایل‌های شما چه می‌کند؟
گوگل می‌گوید محتوای شما مستقیماً برای آموزش مدل‌های پایه‌اش استفاده نمی‌شود، مگر وقتی که خودتان بازخورد بفرستید. اگر زیر یک پاسخ دکمه‌ی پسندیدن یا نپسندیدن را بزنید، محتوای مرتبط با آن جمع‌آوری می‌شود، بازبین‌های انسانی ممکن است آن را ببینند و تا سه سال، جدا از حساب گوگل شما، نگه داشته می‌شود.
برای حساب‌های سازمانی و آموزشی Google Workspace قاعده سخت‌گیرانه‌تر است: محتوا برای آموزش مدل استفاده نمی‌شود و بازبین انسانی هم آن را نمی‌بیند، حتی اگر بازخورد بفرستید.
پس قرارداد، اطلاعات مشتری یا هر سند محرمانه را در حسابی که با دیگران شریک هستید بارگذاری نکنید و زیر پاسخی که متن حساس دارد بازخورد نفرستید.
سوال‌های متداول درباره‌ی Gemini Notebook
نوت‌بوک‌های قدیمی با تغییر نام پاک شدند؟
نه. طبق اطلاعیه‌ی Google Workspace لینک‌ها و نوت‌بوک‌های اشتراک‌گذاری‌شده با تغییر مسیر خودکار کار می‌کنند. فقط کاربران موبایل ممکن است لازم باشد اپلیکیشن را به‌روز کنند.
اگه سقف مصرف پر بشه چی میشه؟
پیامی می‌بینید که می‌گوید سهمیه چه ساعتی تازه می‌شود. در نسخه‌ی وب گزینه‌ی Generate later هم هست که ساخت خروجی را به بعد می‌اندازد. در این حالت ساخت ممکن است چند ساعت طول بکشد.
میشه نوت‌بوک رو با بقیه به اشتراک گذاشت؟
بله. هر نوت‌بوک می‌تواند خصوصی بماند، با افراد مشخصی شریک شود یا عمومی شود. لینک عمومی فقط در حساب‌های شخصی فعال است و در حساب‌های سازمانی و آموزشی بسته است.
یادداشتی که پاک کردم برمی‌گرده؟
نه. گوگل می‌گوید فعلاً راهی برای بازگرداندن یادداشت حذف‌شده وجود ندارد. تکثیر یک نوت‌بوک هم هنوز پشتیبانی نمی‌شود.
Gemini Notebook اپلیکیشن موبایل داره؟
بله، برای اندروید و iOS. گوگل می‌گوید اپلیکیشن بسیاری از قابلیت‌های اصلی را دارد، ولی دسترسی و امکاناتش ممکن است با نسخه‌ی وب فرق کند.
برای استفاده باید چند ساله باشم؟
باید سن‌تان در حساب گوگل تأیید شده باشد. بعضی قابلیت‌ها مثل Deep Research و ویدیوی سینمایی فقط برای کاربران بالای ۱۸ سال باز است.
از کجا شروع کنیم؟
یک نوت‌بوک آزمایشی بسازید و این چهار کار را انجام دهید:
یک PDF اضافه کنید که محتوایش را خوب می‌شناسید، مثلاً جزوه‌ای که خودتان خوانده‌اید.
سه سوال بپرسید که جوابشان را می‌دانید و روی شماره‌های ارجاع کلیک کنید.
یک سوال بپرسید که جوابش در آن فایل نیست و ببینید ابزار چه می‌گوید.
از بخش استودیو یک خلاصه‌ی صوتی فارسی بسازید.
اگر نتیجه به کارتان آمد و به سقف نسخه‌ی رایگان خوردید، نوبت اشتراک است. برای خرید ریالی یا پرسیدن درباره‌ی پلن مناسب، شماره‌ی دفتر آسیاتکین در تبریز ۰۴۱-۹۱۰۱۴۱۴۱ است.
گفت‌وگو
نظرات خوانندگان
سؤال یا تجربهٔ خود را دربارهٔ این مطلب بنویسید.
در حال بارگذاری نظرات…