آموزش ابزار دکتر اینترنت؛ تست جامع شبکه
ابزار دکتر اینترنت آسیاتکین فقط سرعت دانلود را نشان نمیدهد. این ابزار وضعیت اتصال، پینگ، جیتر، افت بسته، DNS، IP، مرورگر، IPv6 و دسترسی به چند سرور داخلی و خارجی را در یک نوبت بررسی میکند. خروجی این تست سرعت و پینگ مشخص میکند کندی اینترنت از خط آمده، از وایفای، از DNS، از VPN، از مسیر ارتباطی، یا از خود سرور مقصد.
همه آزمایشها از مرورگر و روی دستگاه خودتان اجرا میشوند، پس نتیجه به شرایط همان لحظه گره خورده است. به همین دلیل پیش از شروع باید نوع سرویس، شرکت ارائهدهنده، روش اتصال، استان و شهر را درست انتخاب کنید، وگرنه تحلیل نهایی روی داده اشتباه بنا میشود.
دکتر اینترنت چه بخشهایی از اتصال را بررسی میکند؟
ابزار بیش از دوازده بررسی انجام میدهد و نتیجه را در شش دسته میچیند: مشخصات دستگاه و مرورگر، IP و نوع اتصال، تأخیر و پایداری، سرعت دانلود و آپلود، عملکرد DNS، و دسترسی به سرورها.
تفاوت اصلیاش با یک ابزار ساده سنجش سرعت اینترنت همینجاست: کمک میکند میان «کم بودن پهنای باند» و «ضعیف بودن کیفیت اتصال» تفاوت بگذارید. کاملاً ممکن است سرعت دانلود قابل قبول باشد اما جیتر یا افت بسته باعث قطع صدا، لگ بازی و ناپایداری تماس تصویری شود. به همین شکل، پینگ میتواند مناسب باشد ولی DNS با تأخیر پاسخ دهد و باز شدن اولیه سایتها کند حس شود. این دو مشکل راهحلهای کاملاً متفاوتی دارند و بدون تفکیکشان، عیبیابی حدسزدن است.
آمادهسازی و اجرای آزمایش
اول VPN و Proxy را خاموش کنید، چون روشن بودنشان IP، موقعیت جغرافیایی، مسیر بستهها، DNS و تأخیر را همزمان تغییر میدهد. دانلود فایل، پخش ویدئو، بهروزرسانی سیستم، همگامسازی فضای ابری و مصرف سایر دستگاهها را هم متوقف کنید. برای ADSL، VDSL و فیبر نوری، رایانه بهتر است با کابل LAN به مودم وصل باشد.
بعد این مراحل را اجرا کنید:
در قسمت نوع اینترنت، فناوری واقعی سرویس را انتخاب کنید؛ ADSL، VDSL، فیبر نوری یا اینترنت همراه.
در کادر شرکت، نام ارائهدهندهای را که اینترنت را از آن میگیرید مشخص کنید.
در قسمت نوع اتصال، تعیین کنید دستگاه با کابل، وایفای یا شبکه همراه متصل است.
استان و شهر محل استفاده را انتخاب کنید تا تحلیل متناسب با موقعیت شما انجام شود.
کد امنیتی را وارد کنید و اگر خوانا نبود، دکمه بازسازی را بزنید.
روی شروع تشخیص کامل بزنید و تا رسیدن نوار پیشرفت به صد درصد صفحه را نبندید.
این انتخابها توصیفیاند، نه فرمان. انتخاب گزینه ADSL باعث نمیشود ابزار اتصال شما را به ADSL تبدیل کند؛ فقط به تحلیل میگوید با چه نوع سرویسی طرف است. پرتکرارترین خطایی که در گزارشهای ارسالی به پشتیبانی میبینیم همین است: کاربری که روی وایفای تست گرفته اما در فرم گزینه کابل را زده، و بعد تعجب میکند چرا تحلیل با تجربهاش نمیخواند.
انتخاب موقعیت هم کارکرد واقعی دارد. کسی که میخواهد وضعیت اینترنت تبریز را بسنجد باید استان آذربایجان شرقی و شهر تبریز را بزند، و برای بررسی آسیاتک اینترنت پرسرعت کرمانشاه هم انتخاب شرکت بههمراه استان و شهر درست لازم است. در تست سرعت اینترنت فیبر نوری آسیاتک نوع اینترنت باید روی فیبر نوری باشد و آزمایش ترجیحاً با کابل انجام شود؛ سنجیدن فیبر از پشت یک وایفای ضعیف، سقف توان وایفای دستگاه را نشان میدهد نه ظرفیت سرویس را. همین قاعده برای dns فیبر نوری هم صدق میکند و باید روی اتصال واقعی و بدون تونل آزمایش شود.
خواندن خلاصه گزارش
بالای گزارش شش کارت میبینید. فرض کنید خروجی شما دانلود ۱۰٫۳۳ و آپلود ۵٫۸۴ مگابیت بر ثانیه، میانگین تأخیر ۱۸۱ میلیثانیه، جیتر ۴ میلیثانیه، افت بسته نزدیک صفر و میانگین پاسخ DNS برابر ۱۳۲ میلیثانیه باشد. رنگ سبز و برچسب سالم یعنی آن مرحله بدون خطای اساسی تکمیل شده، اما سالم بودن مساوی عملکرد ایدهآل نیست: در همین نمونه، اتصال هیچ افت بستهای ندارد و از نظر ابزار سالم است، در حالی که تأخیر ۱۸۱ میلیثانیه برای بازی آنلاین و تماس زنده زیاد است.
برای تبدیل واحد، هر بایت هشت بیت است. پس ۱۰٫۳۳ مگابیت بر ثانیه یعنی حدود ۱٫۲۹ مگابایت در ثانیه و ۵٫۸۴ مگابیت معادل تقریبی ۰٫۷۳ مگابایت است. اگر سرویس شما سرعت 16 مگابیت بر ثانیه دارد، انتظار ثبت دقیق همان عدد در تمام آزمایشها منطقی نیست؛ سربار پروتکل، کیفیت خط، فاصله تا مرکز مخابراتی، وضعیت مودم، ترافیک شبکه و سرور آزمون همگی روی نتیجه اثر میگذارند. اختلاف زیاد اما باید با تست کابلی، بدون VPN و در چند زمان متفاوت بررسی شود.
شاخص TTFB هم زمان انتظار تا دریافت اولین بایت پاسخ است و از تأخیر مسیر، برقراری ارتباط و زمان پردازش سرور اثر میگیرد. TTFB بالا وقتی با پینگ بالا همراه شود، معمولاً به مسیر طولانی یا تونل خارجی اشاره دارد.
دستگاه، IP و نشانههای VPN
بخش اول گزارش مرورگر، سیستمعامل، زبان، منطقه زمانی، وضوح صفحه، تعداد هسته پردازنده، حافظه و وضعیت آنلاین بودن را نشان میدهد. یک قلم این بخش زیاد اشتباه فهمیده میشود: عبارت «نوع اتصال تخمینی مرورگر: 4g» به معنای اتصال به سیمکارت نیست. طبق توضیح ویژگی effectiveType در MDN، مرورگر این برچسب را از روی زمان رفتوبرگشت و سرعت مشاهدهشده تخمین میزند، پس روی اتصال کابلی هم ممکن است 4g نمایش داده شود. مقدار RTT تخمینی مرورگر هم برآورد است و با پینگ اندازهگیریشده ابزار یکی نیست.
بخش بعدی IP عمومی، نام اپراتور، موقعیت تقریبی، شماره ASN، وضعیت IPv6، حالت Dual-Stack و نسخه HTTP را میآورد. IP عمومی همان نشانی است که وبسایتها از اتصال شما میبینند، پس اگر تصویر گزارش را برای کسی میفرستید بهتر است این عدد را بپوشانید.
مهمترین سرنخ تشخیصی این بخش، ناهماهنگی است. هر بار گزارشی میرسد که کاربر در فرم آسیاتک و تبریز را زده اما ابزار اپراتور را یک شرکت خارجی و موقعیت را شهری در اروپا تشخیص داده، اولین احتمال روشن بودن VPN یا تونل شبکه هنگام آزمایش است. در چنین گزارشی سرعت و پینگ ثبتشده مسیر تونل را توصیف میکنند، نه کیفیت مستقیم سرویس را، و کل تحلیل باید کنار گذاشته و تست تکرار شود.
عبارت «IPv6 در دسترس نیست» هم یعنی آزمایش فقط از IPv4 عبور کرده و نمایش HTTP/2 نسخه پروتکلی است که مرورگر برای ارتباط وب استفاده کرده.
تأخیر، جیتر و افت بسته
در همان مثال، میانگین تأخیر ۱۸۱ میلیثانیه و بازه کمینه تا بیشینه چیزی حدود ۱۷۵ تا ۱۸۹ است. فاصله کم این دو عدد در کنار جیتر ۴ میلیثانیه یک چیز را میگوید: تأخیر زیاد است اما پایدار. این وضعیت با تأخیری که مدام بالا و پایین میپرد فرق دارد و راهحلش هم متفاوت است.
تعریف فنی جیتر در RFC 4689 بر قدر مطلق اختلاف تأخیر میان دو بسته متوالی از یک جریان داده استوار است؛ هرچه این تغییر کمتر باشد، صدا و تصویر و بازی روانتر منتقل میشوند. افت بسته صفر درصد هم نتیجه مطلوبی است، ولی حواستان باشد که صفر بودنش خط را تبرئه نمیکند. در عیبیابی حضوری خطوط ADSL بارها دیدهایم سیمکشی تلفن چندشاخه، اتصالهای دستپیچ و اسپلیتر معیوب پیش از آنکه سرعت را محسوس پایین بیاورند، خودشان را با نوسان پینگ و افت بسته نشان میدهند.
کسانی که عبارت تست پینگ dns را جستوجو میکنند باید میان دو عدد این گزارش تفاوت بگذارند: پینگ زمان رفتوبرگشت بسته تا مقصد است، اما زمان پاسخ DNS مدت لازم برای تبدیل نام دامنه به IP را میسنجد. این دو مستقل از هماند و بالا بودن یکی چیزی درباره دیگری ثابت نمیکند.
عملکرد DNS و رکوردها
اگر Resolver روی حالت رمزگذاریشده باشد، درخواستهای DNS داخل HTTPS منتقل میشوند. مستندات کلادفلر درباره DNS over HTTPS این روش را شرح میدهد و استاندارد فنیاش در RFC 8484 تعریف شده است. در گزارش، رکورد A نشانیهای IPv4 دامنه را میآورد، AAAA مربوط به IPv6 است و MX سرور دریافتکننده ایمیل را مشخص میکند. پیدا نشدن CNAME برای www هم لزوماً خطا نیست؛ ممکن است دامنه اصلاً از این نام مستعار استفاده نکند. وضعیت DNSSEC نشان میدهد امضای امنیتی پاسخ قابل شناسایی بوده یا نه.
پرسش dns مخابرات چیست زیاد تکرار میشود و پاسخ سادهاش این است: dns مخابرات همان سامانه تبدیل نام دامنه به IP برای مشترکان آن شبکه است، نه چیزی متفاوت با DNS بهطور کلی.
نکتهای که باید روشن باشد این است که این ابزار Resolver را عوض نمیکند. جستوجوهایی مانند تنظیم dns آسیاتک به کاری اشاره دارند که در سیستمعامل یا پنل مودم انجام میشود، در حالی که دکتر اینترنت فقط زمان پاسخ و رکوردهای دریافتی را میسنجد.
عبارتهایی مثل dns دیسکورد هم معمولاً وقتی جستوجو میشوند که یک سرویس خاص بالا نمیآید و بقیه اینترنت سالم است. همین گزارش به تشخیص کمک میکند: اگر زمان پاسخ کلی DNS مناسب باشد ولی دسترسی به یک مقصد مشخص برقرار نشود، صورتمسئله به مسیر یا محدودیت همان سرویس مربوط است، نه به کیفیت Resolver.
دسترسی به سرورها و محدودیت اجرای مجدد
بخش پایانی دسترسی به چند مقصد داخلی و خارجی را میسنجد و تأخیر هرکدام را جداگانه ثبت میکند. سبز بودن یک مقصد یعنی درخواست آزمایشی پاسخ گرفته است؛ این ثابت نمیکند تمام بخشهای آن سرویس، همه فایلها و همه مسیرهای شبکه بدون محدودیت کار میکنند. فقط همان یک دسترسی تأیید میشود.
پس از پایان آزمایش، تحلیل خودکار نتایج را کنار هم میگذارد و وضعیت اتصال را تفسیر میکند. هر کاربر در هر سی دقیقه یک بار میتواند تست کامل بگیرد و اگر پیام انتظار دیدید، زدن مکرر دکمه اجرای دوباره محدودیت را برنمیدارد.
این ابزار چه کاری انجام نمیدهد؟
دکتر اینترنت ابزار تشخیص است، نه سایت افزایش سرعت اینترنت. جستوجوهایی مانند افزایش سرعت اینترنت همراه اول 4g ممکن است کاربر را به این صفحه برسانند، اما هیچ ابزار مرورگری نمیتواند پوشش رادیویی، ظرفیت دکل یا بسته اینترنت شما را تغییر دهد. کاری که انجام میدهد ارزشمندتر است: مشخص میکند تلاشتان را باید صرف آنتندهی کنید، وایفای، DNS، مودم، سیمکشی، یا تماس با پشتیبانی.
برای ثبت نتیجهای که به کار بیاید، یک بار با کابل و بدون VPN آزمایش کنید، از گزارش تصویر بگیرید و بعد از سی دقیقه همان تست را در همان شرایط تکرار کنید. اختلاف شدید میان دو گزارش خودش یک یافته است و یعنی شبکه متغیر است یا پهنای باند همزمان مصرف میشود. برای پیگیری بعدی، تفسیر Packet Loss را در آموزش تست پینگ آنلاین و معنی هر یک از چهار شاخص را در راهنمای تست سرعت اینترنت جداگانه توضیح دادهایم.
گفتوگو
نظرات خوانندگان
سؤال یا تجربهٔ خود را دربارهٔ این مطلب بنویسید.
در حال بارگذاری نظرات…